ADD TO COLLECTION
  • Add to new collection
  • CANCEL

    Ko e feliuliuaki ‘o e ‘ea ‘oku hoko ia ko e taha ‘o e tefito’i palopalema lahi ‘aupito ‘oku ne uesia e ‘atakai mo natula he ngaahi ‘aho ni. Kuo hoko ‘a e ngaahi palopalema ko ‘eni ki he ‘atakai ke ne uesia ai mo e ngaahi tafa’aki kotoa pe fekau’aki pea mo e mo’ui ‘a e tangata. ‘Oku uesia lahi ‘a e tu’unga mo’ui fakasino mo mo’ui faka’atamai ‘o e kakai tokolahi. ‘Oku uesia ‘a e tu’unga faka’ekonika ‘a e kakai mo e fonua. ‘Oku hoko ‘a e palopalema ni ia ke ne uesia foki mo e ngaahi me’a fakapolitikale ‘a e ngaahi fonua lahi.

    Ko e talanoa fakakoloa ‘o kau ki ai ‘a e fetu’utaki talanoa lelei, mo e fepoupouaki ha ngaahi fakakaukau langahake, ke ne tokoni ke fakasi’isi’i e hoko ‘a e palopalema ‘o e feliuliuaki ‘o e ‘ea. Ko e talanoa fakakoloa ko ‘eni, ‘e lava pe ke fakahoko ‘i lokiako, pea mo e ngaahi ‘api faka-famili foki. Ko e ‘ekitiviti pe ko e ngaue ke fai ‘a ia ‘oku fakaha ‘i he ma’u fakamatala ko ‘eni, ‘oku fakataumu’a ia ki hono ngaue’aki ‘o e ‘talanoa fakakoloa’ ke poupou ki hono talanga’i ‘o e kaveinga mahu’inga ko ‘eni, ko e feliuliuaki ‘o e ‘ea. ‘Oku ngaue’aki heni ‘a e ngaahi fakatataa ke fakafofonga’i ha falukunga kakai, hange nai pe ko e fanau ako ‘i lokiako, ke fakahoko ‘a e ngaahi talanoa fakakoloa fekau’aki mo e feliuliuaki ‘a e ‘ea. ‘Oku hanga ‘e he ngaahi fakatataa ko ‘eni ‘o ‘omai e ngaahi tefito’i fakakaukau ke ne fakalotolahi’i kitautolu ki he mahu’inga ‘a hono talanga’i ‘o e feliuliuaki ‘o e ‘ea ‘i lokiako ‘e he tamasi’i pe ta’ahine ako, pea pehe foki ki he famili pe ‘i ‘api.

    Ko e ngaahi tefito’i fakakaukau ‘eni ‘oku talanoa ki ai ‘a e ngaahi fakatataa:

    • Ko e ngaahi faka’uhinga kehekehe ‘a e kakai fekau’aki mo e feliuliuaki ‘o e ‘ea
    • Talanoa’i ‘o e ngaahi palopalema kuo fehangahangai mo e tokolahi tupu mei he feliuliuaki ‘a e ‘ea
    • Faka’ai’ai mo fakalotolahi’i e kakai kotoa pe ke nau tokoni ‘o fai ha ngaue ke fakasi’isi’i ‘aki e palopalema ‘oku fakatupunga ‘e he feliuiuaki ‘a e ‘ea.

    ‘Oku ‘oatu aipe heni mo e tatau ‘o e fakatataa ke ngaue’aki ‘e he tokotaha ako ‘i lokiako pe ko e ngaahi famili pe ke fa’u pe kamata’aki ha’anau fepotalanoa’aki pe fekau’aki mo e feliuliuaki ‘o e ‘ea. 

    ‘Oku taumu’a e ngaue’aki ‘o e talanoa fakakoloa fakataha mo e ngaue’aki ‘o e fakatataa ko e tanaki fakakaukau pe ki ha ngaahi founga ‘e lava ke fakahoko ‘aki e ako fekau’aki mo e feliuliuaki ‘o e ‘ea. 

    ‘Oku faka’amu ke ‘osi ‘a e lesoni ko ‘eni, ‘oku lava ‘e he tokotaha ako ke:

    • Lava ‘e he tokotaha ako ‘o ako ki he feliuliuaki ‘a e ‘ea ‘i ha founga ‘oku toe mahino malie ange kiate ia
    • Faka’apa’apa’i pea mahu’inga’ia ‘i ha ngaahi fakakaukau ‘a ha kakai kehe
    • Ngaue’aki ‘a e talanoa fakatataa pea moe talanoa fakakoloa ke fakakau e fakakaukau ‘a e tokotaha kotoa ‘i he famili pea mo e kominiuti foki fekau’aki mo e feliuliuaki ‘a e ‘ea.
    • ‘Omai ha ngaahi a’usia pe fakatataa ke poupou ‘aki ha’anau tefito’i fakakaukau pe fakamatala ‘e fakahoko fekau’aki mo e palopalema ni.

    Download the Word file (see link below).

    Related content

    The article Ko e ha ‘a e feliuliuaki ‘a e ‘ea? is a brief introduction to climate and how human influence is causing the climate to change. 

    Climate change – a wicked problem for classroom inquiry offers suggestions for tackling this enormous issue. It includes a range of sample questions for bite-sized inquiry, reflection and action.

    The article Using concept cartoons provides information about pedagogical methodologies and approaches when using concept cartoons.

    Acknowledgement

    This resource was formatted and translated into Faka-Tonga by Dr ‘Elisapesi Havea.

    It is based on the activity Climate change – challenging conversations. The original activity was produced with the support of the Ministry for the Environment and Stats NZ.

      Published 8 September 2021 Referencing Hub articles